Glesvulling in Paraïba-toermalijn

Research Blog SSEF mei 18

Door dr. Michael S. Krzemnicki

Afb. 1: Paraïba-toermalijn, verhit en met toegevoegde kunsthars in de glessen.
Foto: V. Lanzafame, SSEF

Paraiba-toermalijn is een zeer attractieve kleursteen, beroemd om zijn kleurschakeringen van levendig blauw tot groen. Echter, deze zeldzame koper- en mangaanhoudende variëteit van elbaït-toermalijn, heeft vaak kleine glessen die de helderheid beïnvloeden. Dit is vooral het geval bij verhit materiaal, omdat verhitting nieuwe scheurtjes veroorzaakt en de bestaande scheurtjes  aanmerkelijk vergroter laat  worden. Zoals bij alle edelstenen met barstjes , zal het geen verrassing zijn, dat veel van dit materiaal is opgevuld met een kleurloze vreemde substantie (meestal kunsthars) om het uiterlijk en de transparantie en dus de schoonheid te verbeteren. Het is onnodig te zeggen dat een dergelijke glesvulling door de hele handel heen vermeld moet worden, tot en met aan de consument (CIBJO trade rules). Dus wordt het ook tot in detail gemeld in de opmerkingen sectie van de SSEF rapporten.
Recent werd een hele mooie geslepen steen onderzocht van ca. 3 ct. (fig.1) met een levendige blauwe kleur.  Dit bleek een perfect studievoorbeeld om glesvulling in Paraiba-toermalijn te laten zien.
Uit nauwkeurig microscopisch onderzoek en spectroscopische analyses kwam naar voren dat deze toermalijn een hitte-behandeling had ondergaan om de kleur te verbeteren, iets wat gebruikelijk is voor de meeste Paraïba-toermalijnen maar wat niet altijd bewezen kan worden door wetenschappelijk onderzoek. Ook vertoonde deze toermalijn grote glessen die in eerste instantie moeilijk zichtbaar waren. Onder de  microscoop lieten deze glessen de welbekende eigenschappen zien van een kunstmatige hars als opvulmateriaal, zoals vlakke, plakkerige en gestructureerde bellen (afb.2) en paars-blauwe ‘flitsen’ (afb.3), erg gelijkende op de ‘flash-effects’zoals die worden gevonden in met kunsthars gevulde smaragd (kiefer et al., Journal of Gemmology 1999, Kammerling Gems&Gemology 1995).

Afb. 2 Glesvulling met kunsthars waarbij in de hars grote, platte luchtbellen zijn ontstaan Foto: M.S. Krzemnicki, SSEF
Afb. 3: Diagonaal is een scheur te zien gevuld met kunsthars waarbij een karakteristieke blauwe “flash”wordt gezien. Foto: M. S. Krzemnicki, SSEF

Reusachtige brokken tanzaniet gevonden

De Tanzaniaanse boer en mijnwerker Saniniu Laizer (52) heeft twee grootste stukken tanzaniet ooit gevonden. Brokken van respectievelijk 9,2 en 3,3 kilo. Tanzaniet, de naam zegt het al, is alleen in Tanzania te vinden is. Laizer heeft de edelstenen verkocht aan de overheid voor omgerekend ruim drie miljoen euro. De edelsteen komt voor in de tinten groen, rood, paars en blauw. De nu gevonden edelstenen zijn donker paarsblauw van kleur. De mijnwerker, die vier vrouwen en meer dan 30 kinderen heeft, gaat een deel van zijn geld investeren in zijn woonplaats. Verder heeft Laizer geen grote plannen en hij is ook niet bang om bestolen te worden. Hij wil gewoon voor zijn tweeduizend koeien blijven zorgen.

Intens paarse vesuvianiet uit Pakistan


Prof. Dr. H.A. Hänni, SSEF Senior Research Associate

Pakistan heeft een groot aantal edelsteenvindplaatsen die gerelateerd zijn aan de botsing van het Indiase continent met de Euroasiatische plaat, een gevolg van de globale plaattektonische bewegingen.
De vindplaatsen liggen in een stuwkracht-zone die bekend staat als de Karakorum Suture zone. Hier, stroomden, zo’n 65 miljoen jaar geleden, de sedimenten van de Tethys Zee over de Eurasiatische plaat terwijl het Indiaase continent tegen Eurasia botste. Carbonaathoudende sedimenten uit het Trias en de oceaanbodem werden dakpansgewijs gerangschikt door de tektonische beweging.
Goed bekende voorbeelden van edelstenen van vindplaatsen uit Pakistan zijn smaragd, topaas, peridoot en vele anderen. Sannan Skarn, een groene ornamentale steen, is een recente ontdekking (Hänni in SSEF Facette No. 24).

Recent kreeg het SSEF nieuw edelsteenmateriaal van Rainbow Mineras Ltd. (Peshawar) dat vesuvianiet bleek te zijn. Vesuvianiet is een complex calcium silicaat dat bekend staat om zijn facetteerbare enkele kristallen, maar komt veel voor als polykristallijne vesuvianiet. De gebruikelijke kleuren zijn groen tot bruin met ijzer als kleurbepalend element. Grondige chemische analyse met LA-ICP-TOF-MS bracht aan het licht dat het nieuwe materiaal uit Pakistan wordt gekleurd door sporen van mangaan en ijzer dat de steen zijn intens paarse kleur geeft. Identificatie was eenvoudig en werd gedaan met Raman spectroscopie. Een overzicht van chemische analyses door ED-XFR laten de chemische elementen zien in een kwalitatieve wijze, maar geeft geen minerale formule. Voor de juiste kwantitatieve compositie waarden van de monsters werd mass spectrometrie gebruikt. Door een Scanning Electron Microscopy (SEM) werden kleine insluitsels gevonden en gedetermineerd als apatiet. De beschreven polykristallijne vesuvianiet uit Pakistan is doorschijnend en kan gebruikt worden voor cabochons en snijwerk. Meer informatie over dit materiaal wordt binnen kort gepubliceerd in gemmological journals in Duits, Chinees en Engels

Gepubliceerd in SSEF Facette 2020.

Arbeitstagung DGemG

De tweede halfjaarlijkse DGemG Arbeitstagung van 2016 is op zaterdag 1 oktober in het onderwijsinstituut aan de Prof. Schlossmacherstrasse in Idar-Oberstein. Tijdens deze, voor iedereen gratis toegankelijke, bijeenkomst staat de granaatgroep centraal. In de ochtend drie lezingen en in de middag praktijkoefeningen en demonstraties. Om 10.00 uur trapt dr. Thomas Lind af met de voordracht Edelstenen van de granaatgroep, een kristalchemisch en gemmologisch overzicht van de granaatgroep. Dr. Lind heeft een drukke ochtend, want om 11.00 uur gaat hij verder met Kleur en kleuroorzaken van de edelstenen in de granaatgroep. Om 12.00 uur geeft dr. Ulrich Henn de laatste voordracht van de ochtend: Microscopische kenmerken en bijzonderheden van de granaten.
Na de middagpauze start om 14.00 uur de workshop die de bezoekers de gelegenheid geeft om de bijzonderheden zelf onder de microscoop te bekijken. Bovendien komen de manieren om een en ander met een spectroscoop te detecteren aan de orde. De Arbeitstagung wordt om 16.30 uur afgesloten met een diploma-uitreiking aan de cursisten die slaagden voor een van de opleidingen van de DGemG.

Petra Diamonds vindt 138.57 ct. diamant

138.57 ct. ruwe diamant in D kleur. Foto: Petra Diamondas
138.57 ct. ruwe diamant in D kleur. Foto: Petra Diamonds

Petra Diamonds Limited heeft in een persbericht de vondst bekend gemaakt van een 138.57 ct. diamant van het type IIa, D colour. Deze diamant werd naar boven gehaald in de Cullinanmijn in Zuid-Afrika. Dit fraaie brok ruwe diamant gaat nog deze maand in de verkoop tijdens een verkoopprocedure, die in Johannesburg wordt gehouden. Ongetwijfeld goed voor enkele miljoenen US dollars.